Vanaf nu moet duidelijker zijn wanneer AI aan het werk is

Sinds 2 augustus 2026 gelden in de Europese Unie nieuwe transparantieregels voor kunstmatige intelligentie. Organisaties moeten voortaan in veel meer situaties duidelijk maken wanneer mensen met een AI-systeem communiceren of wanneer teksten, foto's, video's en geluidsfragmenten met behulp van AI zijn gemaakt of bewerkt. De nieuwe regels zijn onderdeel van de Europese AI-verordening (AI Act) en moeten burgers beter beschermen tegen misleiding, desinformatie en fraude.

AI wordt steeds moeilijker van echt te onderscheiden
Kunstmatige intelligentie heeft de afgelopen jaren een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Moderne AI-systemen kunnen overtuigende teksten schrijven, levensechte foto's genereren, stemmen vrijwel perfect nabootsen en video's maken waarin mensen dingen lijken te zeggen of te doen die nooit zijn gebeurd. Ook chatbots gedragen zich steeds menselijker, waardoor het voor veel mensen lastig is geworden om te herkennen of zij met een computer of een echte medewerker communiceren.

Juist omdat het onderscheid tussen echt en kunstmatig steeds kleiner wordt, heeft de Europese Unie besloten strengere transparantie-eisen in te voeren. Sinds 2 augustus moeten gebruikers in veel gevallen direct kunnen zien of horen dat AI wordt ingezet. Daarmee wil Europa voorkomen dat mensen onbewust worden misleid.

Chatbots moeten zich bekendmaken
Een van de meest zichtbare veranderingen betreft AI-chatbots en virtuele assistenten. Wanneer een organisatie een chatbot inzet voor klantenservice of ondersteuning, moet voortaan duidelijk zijn dat de gebruiker niet met een mens communiceert.

Dat geldt bijvoorbeeld voor een webwinkel, een gemeente, een zorginstelling of een huisartsenpraktijk die AI gebruikt om vragen van bezoekers te beantwoorden. De melding moet uiterlijk plaatsvinden op het moment dat de eerste interactie met het AI-systeem plaatsvindt. Zo kunnen gebruikers beter beoordelen hoe betrouwbaar de verstrekte informatie is en of zij liever contact zoeken met een medewerker.

AI-gegenereerde content krijgt een herkenningslabel
Ook afbeeldingen, video's, geluidsfragmenten en in sommige gevallen teksten die door AI zijn gemaakt of ingrijpend zijn bewerkt, moeten voortaan herkenbaar zijn als AI-content. Dat kan onder meer door middel van een digitaal watermerk of een andere technische markering waarmee later gecontroleerd kan worden of AI is gebruikt.

Vooral bij zogenoemde deepfakes zijn deze regels belangrijk. Dat zijn video's, foto's of geluidsopnamen waarin bestaande personen overtuigend worden nagebootst. Zulke beelden kunnen worden gebruikt voor satire of amusement, maar ook voor oplichting, politieke beïnvloeding of reputatieschade. Dankzij de nieuwe regels moet voor gebruikers duidelijker worden wanneer zij naar een deepfake kijken.

Ook emotieherkenning moet worden gemeld
De AI-verordening bevat daarnaast regels voor systemen die emoties herkennen of biometrische kenmerken analyseren. Denk bijvoorbeeld aan software die gezichtsuitdrukkingen of stemgeluid analyseert om emoties te bepalen, of systemen die mensen indelen op basis van biometrische gegevens.

Wanneer organisaties dergelijke toepassingen gebruiken, moeten zij gebruikers daar uiterlijk bij het eerste contact over informeren. Daarmee wil de Europese wetgever voorkomen dat mensen ongemerkt worden geanalyseerd door AI-systemen.

Handhaving begint nu echt
De nieuwe transparantieverplichtingen vormen een volgende stap in de invoering van de Europese AI Act. Vanaf 2 augustus starten de Europese Commissie en de nationale toezichthouders met de handhaving van deze regels. In Nederland bereidt de Autoriteit Persoonsgegevens zich voor op haar rol als toezichthouder op de AI-verordening.

De regelgeving is bedoeld om het vertrouwen in digitale diensten te vergroten. Wanneer mensen weten wanneer AI wordt gebruikt, kunnen zij bewuster omgaan met de informatie die zij ontvangen en beter beoordelen of extra controle nodig is.

Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor HCC-leden worden de nieuwe regels vooral zichtbaar tijdens het dagelijks gebruik van internet. Chatbots bij bedrijven, overheden en zorginstellingen zullen zich vaker als AI bekendmaken. Ook zullen AI-gegenereerde foto's, video's en andere media vaker van een herkenbare aanduiding worden voorzien. Dat maakt het eenvoudiger om digitale informatie kritisch te beoordelen, al blijft gezond verstand noodzakelijk. Niet alle AI-content valt onder de labelplicht en kwaadwillenden zullen zich niet altijd aan de regels houden. Het blijft daarom belangrijk om opvallende berichten, video's en afbeeldingen te controleren voordat ze worden gedeeld of vertrouwd.

Standpunt van HCC
HCC verwelkomt maatregelen die bijdragen aan meer transparantie over het gebruik van kunstmatige intelligentie. AI zal een steeds grotere rol spelen in ons dagelijks leven, maar gebruikers moeten wel kunnen herkennen wanneer zij met een algoritme communiceren of wanneer digitale content kunstmatig is gegenereerd. Tegelijkertijd ziet HCC de nieuwe regels niet als eindpunt. Digitale vaardigheden, mediawijsheid en kennis over de mogelijkheden én beperkingen van AI blijven essentieel. Alleen een combinatie van duidelijke regelgeving en goed geïnformeerde gebruikers zorgt ervoor dat AI veilig en verantwoord kan worden ingezet.

De bij dit artikel gebruikte foto is een stockfoto afkomstig van Pixabay.